องค์ความรู้เกี่ยวกับการปลูุกผักหวานป่า 
 
                                                                                                                                                 โดย นางอภิญญา พรหมมีชัย
                                                                                                                            นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ
                                 
                                         
   1. การเพาะเมล็ดผักหวานป่า 
                
              
เมล็ดผักหวานป่าจะสุกประมาณ เดือน เม.ย.- พ.ค. ซึ่งมีวิธีการเพาะเมล็ดดังนี้

            1. เลือกผลแก่สุก โดยปล่อยให้สุกงอมเพื่อสะดวกในการแยกเปลือกและเนื้อออกจากเมล็ด
               2. แยกเปลือกและเนื้อหุ้มเมล็ด โดยขัดล้างในการภาชนะที่มีผิวหยาบ  เช่น ตะแกรง กระด้ง หรือเข่ง ไม้ไผ่  ควรใส่ถุงมือ
        เนื่องจากเนื้อหุ้มเมล็ดมีสารที่ระคายเคืองต่อผิวหนัง
               3. นำเมล็ดที่ขัดสะอาดแล้วแช่น้ำแยกเมล็ดที่สมบูรณ์ไว้เพาะเมล็ดที่สมบูรณ์จะจมน้ำส่วนเมล็ดที่ลอยน้ำควรแยกทิ้ง
               4. นำเมล็ดที่จมน้ำขึ้นผึ่งพอสะเด็ดน้ำ คลุกด้วยสารเคมีป้องกันเชื้อรา ในขั้นตอนนี้อาจเก็บเมล็ดโดยห่อกระดาษหนังสือพิมพ์
        ใส่ถุงพลาสติกเจาะรูระบายอากาศ แช่ตู้เย็นในช่องแช่ผักไว้ประมาณ 1 เดือน เปอร์เซ็นต์ความงอกอาจจะลดลงเล็กน้อยหรือจะทำ
        การบ่มเพาะเลย ก็จะทำให้เปอร์เซ็นต์ความงอกสูง วิธีการบ่มเพาะเมล็ดผักหวานป่าเพื่อกระตุ้นให้เกิดการงอก มี 3 วิธีดังนี้         
                 4.1 นำเมล็ดมาบ่มเพาะโดยเกลี่ยเมล็ดบนกระด้งหรือตะแกรงหนาไม่เกิน 1 นิ้ว คลุมด้วยกระสอบป่านชุบน้ำหมาดๆ เก็บไว้
        ในที่ร่ม 2-3 วัน เปลือกจะเริ่มแตกปริ เมื่อมีรากงอกออกมาจึงนำไปเพาะลงถุงต่อหรือนำไปปลูกแปลงที่เตรียมดินไว้แล้ว

                 4.2 นำเมล็ดมาบ่มเพาะในแกลบดำ  โดยนำแกลบดำใส่ภาชนะหรือกระบะเพาะแล้วโรยเมล็ดผักหวานลงบนแกลบดำ เกลี่ย
        เมล็ดอย่าให้ทับซ้อนกัน  โรยแกลบดำกลบหนาประมาณ 1-2 นิ้ว รดน้ำให้ชุ่ม 4-5 วัน  คุ้ยดูจะเห็นเปลือกเริ่มแตกปริ  อีกประมาณ
        5 วัน จะเห็นรากงอกออกมานำไปเพาะในถุงต่ออีกประมาณ 2 เดือน จึงจะทยอยแทงยอด หรือจะนำเมล็ดลงปลูกในแปลงเลยก็ได้         
                 4.3 นำเมล็ดมาบ่มเพาะในทราย โดยนำทรายใส่ภาชนะหรือกระบะเพาะ แล้วโรยเมล็ดผักหวา
นป่าลงบนทรายใช้ฟางคลุมรด
        น้ำให้ชุ่ม ระยะเวลาการแตกปริของเปลือก และการงอกของเมล็ดจะคล้ายกับการบ่มเพาะในแกลบดำ
 

 
ขยี้เปลือกและเนื้อออกจากเมล็ด ล้างเมล็ด ผึ่งเมล็ด 1-2 วัน ในที่ร่ม
     
นำเมล็ดคลุกสารเคมีป้องกันเชื้อรา เพาะเมล็ดในแกลบดำ  เพาะเมล็ดในทราย
     
 
ความยาวของราก ประมาณ 2.5 เซนติเมตร
หลังจากเพาะในแกลบดำ ประมาณ 10-15 วัน
นำเมล็ดชำลงถุง อีกประมาณ 2 เดือนจะเจริญเติบโตเป็นต้นกล้าพร้อมปลูก  
     
 
                                                              

       
2. การตอนกิ่งผักหวานป่า 

              1. เลือกกิ่งกระโดง ไม่แก่และอ่อนเกินไป
                  2. ควั่นกิ่ง และขูดเยื่อเจริญออก
                  3. ทาฮอร์โมนเร่งราก
                  4. หุ้มกิ่งด้วยขุยมะพร้าว มัดให้แน่น
                  5. ประมาณ 45-60 วัน จะเห็นราก
                  6. ปล่อยให้รากแก่เป็นสีน้ำตาลหรือเขียว จึงตัดไปชำถุงหรือปลูกลงแปลง
 
เลือกกิ่งที่เหมาะในการตอน การควั่นกิ่ง หุ้มกิ่งตอนด้วยขุยมะพร้าว
     
ประมาณ 45-60 วัน จะเห็นรากงอกออกมา เมื่อรากแก่เป็นสีน้ำตาลหรือสีเขียว ตัดลงชำถุงต่อ หรือจะนำไปปลูกลงแปลง
     
ปลูกด้วยกิ่งตอนชำถุง
     
ปลูกด้วยกิ่งตอนโดยไม่ชำถุง อายุ 1 ปี
                                   

                                       
     3.
เคล็ดลับการปลูกผักหวานป่าให้รอดตายและโตเร็ว 

          ปกติการปลูกผักหวานป่าจะเริ่มเตรียมหลุมและปลูกตั้งแต่เดือน พฤษภาคม เป็นต้นไป มีเคล็ดลับ ในการปลูกให้รอดตาย
และโตเร็วดังนี้

         1. เตรียมหลุมปลูกและปรับปรุงดินปลูกให้ร่วนซุย โดยผสมดินปุ๋ยคอกเก่า หรือปุ๋ยหมัก หรือแกลบเก่าหรือใบไม้ที่เริ่มย่อยสลาย
คลุกเคล้า ผสมให้เข้ากันในอัตราส่วน 1 : 1
         2. เตรียมต้นกล้าที่สมบูรณ์และกรีดถุงต้นกล้าลงหลุม ระวังอย่าให้ตุ้มดินแตก
         3. แปลงปลูกต้องมีพืชร่มเงาให้แสงแดดรำไร
         4. ในช่วงฤดูแล้งใส่ปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมี คลุมโคนต้นด้วยฟาง/เศษหญ้าหรือใบไม้แห้ง รดน้ำให้ชุ่มสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง
         5. ดูแลร่มเงาให้พอเหมาะและอย่าให้ผักหวานป่าขาดน้ำ ต้นผักหวานป่าจะทิ้งใบ ยอดแห้งตาย
         6. เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้งที่ 2 หรือ 3 จะสังเกตเห็นต้นผักหวานป่าเริ่มเติบโต

                                   
         


                                                             ผสมวัสดุปลูกและกลบลงหลุม

                                
        


                      
เตรียมต้นกล้าที่สมบูรณ์ และกรีดก้นถุงเพื่อนำลงหลุมปลูก

                                           
         
                                
        


     
ในช่วงแล้ง ใส่ปุ๋ยคอกร่วมกับปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 + 46-0-0 หรือ 12-3-3 + 46-0-0 ประมาณ 1 กำมือ / ต้น
                                           คลุมฟางทำร่มเงาเพิ่มเติม โดยใช้ซาแลนคลุมหรือทางมะพร้าว


         
                                     

                                                    ต้นผักหวานป่า อายุ 1 ปี  มีการเจริญเติบโตดี

 

      
       4. การทำผักหวานป่าให้ออกยอดนอกฤดู 
          ปกติผักหวานป่าจะมียอดอ่อนให้รับประทานได้ในช่วงเดือน มีนาคม–พฤษภาคม แต่เราสามารถบังคับให้ผักหวานป่าออกก่อนฤดูได้
ซึ่งช่วงนี้ถ้ามีผักหวานป่าออกจำหน่ายจะได้ราคากิโลกรัมละ 200-250.-บาท วิธี การทำให้ผักหวานป่าแตกยอดอ่อน คือ

         1. เตรียมต้นผักหวานป่าให้สมบูรณ์ โดยใส่ปุ๋ยคอกช่วงปลายฝน ประมาณเดือน ตุลาคม
         2. ตัดแต่งกิ่งรูดใบเพื่อกระตุ้นการเกิดยอดอ่อน เดือน พฤศจิกายน โดยใช้มือหักประมาณครึ่งหนึ่งของความยาวกิ่ง อาจเหลือใบติด
ไว้บ้างเล็กน้อย กิ่งแขนงเล็กๆ ควรตัดออกจะทำให้ได้ยอดที่สมบูรณ์
         3. หลังจากตัดแต่งกิ่งให้น้ำ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์
         4. ผักหวานป่าจะแตกยอดอ่อนให้เก็บได้ในเดือน ธันวาคม ใช้เวลาจากตัดแต่งกิ่งถึงเก็บยอดประมาณ 1 เดือน (ถ้าหากอากาศเย็นระยะ
เวลาในการแตกยอดอาจนานขึ้น)
         5. ผักหวานป่าจะมียอดอ่อนให้เก็บสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง จนกระทั่งหมดฤดูกาลจึงทำการพักต้นโดยให้ปุ๋ยคอกรดน้ำบำรุงต้น หรือเมื่อมี
ฝนตกช่วงเดือน พฤษภาคม ผักหวานจะพักต้นโดยแตกใบแทนการออกยอดอ่อน
               

         


                  
                                    เตรียมต้นผักหวานป่าที่สมบูรณ์

                                
        


                                                                 ตัดแต่งกิ่ง รูดใบ ต้นผักหวานป่า                                            

                



                           
ให้น้ำ 2-3 ครั้ง/สัปดาห์



           ผักหวานป่าเริ่มแตกยอดอ่อนและดอกก่อนฤดู

ยอดผักหวานป่าที่พร้อมเก็บบริโภคและจำหน่าย

          
   

 
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จังหวัดนครราชสีมา (พืชสวน)
111 หมู่ 10 ตำบลโคกกรวด อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา 30280

Agricutural Occupation Promotion and Development Center Nakhonratchasima Province (horticuture)
111 M.10 T.kokgraud E.Muang Nakhonratchasima 30280 Tel. 0-4446-5115 Fax. 0-4446-5115

Webmaster : นางสาวชื่นดวงใจ คงบาล ที่ปรึกษา : นายอนุสร จันทร์แดง ผู้อำนวยการศูนย์ฯ
E-mail :
aopdh06@doae.go.th